رشته ورزشی شطرنج( قسمت دوم)

 
محتویات :
شطرنج بازان بزرگ تاریخ
مقدمه
پل مورفی( 1837-1884 آمریکا)
میخائیل باتوینیک ( ۱۹11 – ۱۹95 روسیه)
الکساندر آلخین( ۱۸۹۲ – 1946 روسیه)
بابی فیشر( 1943  – 2008 آمریکا)
خوزه کاپابلانکا (1888 – 1942 کوبا)
ویلهلم اشتاینیتس ( 1836- 1900 اتریش)
امانوئل لاسکر( 1868 – 1941 آلمان)
آناتولی کارپف( ۱۹۵۱ روسیه)
گاری کاسپارف( ۱۹۶۳ روسیه)
ویسواناتان آناند (1969 هندوستان)
اسون ماگنوس اوئن کارلسن (1990 نروژ)
نکته در مورد انتخاب ها


شطرنج بازان بزرگ تاریخ
شکی نیست که در طول تاریخ شطرنج، شطرنج‌بازان برجسته‌ای بوده‌اند که شیوه بازی شطرنج را تغییر داده و بازتعریف کرده‌اند و این لیست سعی بر این دارد که بهترین آن‌ها را بررسی و دسته‌بندی کند. بدون شک اسامی بسیاری هستند که شایستگی اضافه شدن به این لیست را دارند اما به نظر اساتید، شطرنج‌بازانی که نام برده می شوند، لیاقت حضور در میان برترینها را داشته اند. معیارهای ما برای این انتخاب شامل فاکتورهای مختلفی مانند برتری آن‌ها مقابل شطرنج‌بازان معاصر خود، مدت‌زمانی را که در اوج گذرانده‌اند، تأثیراتی که بر دنیای شطرنج داشته‌اند و استعداد شخصی و نبوغشان بوده است . لطفاً این نکته را در نظر داشته باشید که این لیست درباره اینکه کدام‌یک از آن‌ها در برابر دیگری به برتری رسیده‌اند نیست، که در این صورت به دلیل پیشرفتی که در طول زمان در تئوری شطرنج حاصل‌شده است اکثر شطرنج‌بازان معاصر می‌توانند اسلاف خود را به‌راحتی شکست دهند، بلکه یک نگاه تاریخی به برترین‌هاست.
ناگفته پیدا ست که شطرنج بازان به عنوان یک انسان احتمال خطا ی بیشتری نسبت به هوش مصنوعی را دارند، رقابت DEEP BLUE   با قهرمان قبلی جهان گری کاسپارف نمونه یکی از چالش های این دست است ولی نباید فراموش کرد هر تحولی شامل گذر از دوره های تاریخی و پیشرفت های علمی و نگرشهای تازه است. در حال حاضر بیشتر قهرمانان شطرنج از کامپیوترها به جای مربی و حریف تمرینی کمال استفاده را می نمایند.

 


 

 پل مورفی
۱۸۸۴- ۱۸۳۷ آمریکا


 
بسیاری مدعی شده‌اند که پل مورفی بزرگ‌ترین شطرنج‌باز تاریخ است و شاید اگر او شطرنج را به‌عنوان یک حرفه دنبال کرده بود این ادعا می‌توانست درست باشد. او پس‌ازآنکه شطرنج را در کودکی با نگاه کردن به بازی اعضای خانواده‌اش فراگرفت خیلی سریع و در ۹ سالگی به‌عنوان یکی از بهترین شطرنج باران ایالت نیواورلئان شناخته شد. او در سال ۱۸۴۶ با جنرال وینفیلد اسکات، که هنگام معرفی مورفی به‌عنوان حریفش فکر کرده بود او را دست انداخته‌اند، بازی کرد. او در دو بازی به‌راحتی او را شکست داد که بازی دوم را می‌شد بعد از ۶ حرکت تمام ‌شده دانست. در ۱۲ سالگی در سه بازی توانست استاد شطرنج مجارستانی یوهان لونتال که این بازی‌ها را اتلاف وقت می‌دانست را شکست دهد. در ۱۸۵۷ مورفی در نخستین همایش شطرنج آمریکا شرکت کرد و به ‌راحتی پیروز شد و به‌عنوان قهرمان شطرنج آمریکا شناخته شد. مورفی که هنوز برای پرداختن به کارش یعنی حقوقدانی بسیار جوان بود به اروپا سفر کرد. تا سال ۱۸۵۸ او توانست تمام استادان انگلیسی را، غیر از استانتون که بعد از دیدن بازی اعجوبه جوان از بازی با او سرباز زد، شکست دهد. سپس به فرانسه سفر کرد و در آنجا موفق شد شطرنج‌باز برتر اروپا یعنی آدولف اندرسون را، درحالی ‌که از بیماری التهاب روده بسیار رنج می‌برد، شکست دهد. او با ۷ برد، ۲ باخت و ۲ تساوی بازی را برد و بعد باوجود اینکه تنها ۲۱ سال داشت به‌عنوان قوی‌ترین شطرنج‌باز جهان شناخته شد.
مورفی به وطنش بازگشت و شطرنج را کنار گذاشت و بعدازآن فقط در چند بازی مناسبتی شرکت کرد. بدون شک اگر مورفی شطرنج را به‌عنوان یک حرفه بیشتر دنبال کرده بود یک برنده احتمالی برای عنوان شماره یک محسوب می‌شد. او احتمالاً بااستعدادترین شطرنج‌بازی است که تاکنون به دنیا آمده است و در شیوه و تئوری بازی سال‌ها از زمانش جلوتر بود.


 

  میخائیل باتوینیک
۱۹۹۵ – ۱۹۱۱ روسیه


 
میخائیل باتوینیک که در تمام عمرش یک کمونیست باقی ماند توانست کم‌وبیش عنوان قهرمانی جهان را به مدت ۱۵ سال در طول سال‌های ۱۹۴۸ تا ۱۹۶۳، که سرانجام شکست خورد، حفظ کند. او نه‌تنها یک شطرنج‌باز بزرگ بود بلکه نقش بسزایی در به راه انداختن مسابقات قهرمانی جهان بعد از جنگ جهانی دوم داشت. او همچنین معلم شطرنج شماری از بهترین شطرنج‌بازان تاریخ مانند آناتولی کارپف، گری کاسپارف و ولادیمیر کرامنیک بود. وی شطرنج را در سن ۱۲ سالگی فراگرفت و در همان سال قهرمان مسابقات شطرنج مدرسه‌اش شد. در ۱۹۲۵ او موفق شد کاپابلانکای کبیر را در یک بازی نمایشی که در آن شطرنج‌باز کوبایی به بازی با چندین نفر به‌طور هم‌زمان مشغول بود، شکست دهد. در ۱۹۲۵ و در ۲۰ سالگی با امتیاز ۵/۱۳ از ۲۰ قهرمان اتحاد جماهیر شوری شد و این افتخار عظیم را در برابر استعدادهای بی‌شماری که در آن زمان در شوروی در حال پرورش بودند به دست آورد. سپس موفق شد برابر فلور که در آن زمان نامزد اصلی مبارزه برای گرفتن تاج قهرمانی جهان از آلخین به شمار می‌رفت را به‌تساوی برسد. در اواسط دهه ۱۹۳۰ او توانست جایگاه خود را در برابر برجسته‌ترین شطرنج‌بازان جهان حفظ کند و بسیاری از تورنمنت‌ها را با کسب رده‌های بالا به پایان برساند.
 وقوع جنگ جهانی دوم باعث شد که او نتواند آلخین را برای عنوان قهرمانی جهان به چالش بکشد. در اوایل دهه ۱۹۴۰ او توانست حق مبارزه با آلخین با غلبه بر شطرنج‌بازان قدرتمند حوزه اتحاد جماهیر شوروی و بردن عنوان  قهرمان مطلق اتحاد جماهیر شوروی» به دست آورد اما با مرگ آلخین در هزار و نهصد و چهل و هشت این مسابقه هیچ‌وقت به وقوع نپیوست. او عنوان جدید قهرمانی جهان را در هزار و نهصد و چهل و هشت با کسب امتیاز چهارده از بیست در برابر چهار نفر از بهترین شطرنج‌بازان جهان، به دست آورد. باتوینیک در هزار و نهصد و پنجاه و یک موفق شد از عنوانش با یک تساوی برابر دیوید برنشتاین و یک تساوی دیگر در هزار و نهصد و پنجاه و چهار برابر اسمیسلوف دفاع کند تا اینکه در هزار و نهصد و پنجاه و هفت در برابر او شکست خورد. او بازی برگشت را برابر اسمیسلوف در هزار و نهصد و پنجاه و هشت برد ولی در هزار و نهصد و شصت برابر میخائیل تال شکست خورد. در هزار و نهصد و شصت و یک بازی برگشت را مقابل تال برد و سرانجام در هزار و نهصد و شصت و سه عنوان قهرمانی جهان را برای آخرین بار به تیگران پتروسیان واگذار کرد. میخائیل باتوینیک در سال هزار و نهصد و هفتاد از مسابقات رقابتی شطرنج خداحافظی کرد و خودش را وقف تربیت شطرنج‌بازان جوان شوروی و همچنین توسعه برنامه‌های کامپیوتری بازی شطرنج کرد.

 


 الکساندر آلخین
۱۹۴۶ – ۱۸۹۲


 
 
الکساندر آلخین اولین عنوان قهرمانی جهان را با شکست دادن کاپابلانکای افسانه‌ای در هزار و نهصد و بیست و هفت به دست آورد. او با بردن اکثر تورنمنت‌هایی که در طول دهه هزار و نهصد و بیست در آن‌ها شرکت کرده بود و سلطه کاملش در تورنمنت‌های اوایل دهه هزار و نهصد و سی و در سن شانزده سالگی یکی از قوی‌ترین شطرنج‌بازان روسیه و در بیست و دو سالگی یک از قوی‌ترین شطرنج‌بازان جهان به شمار می‌رفت. در هزار و نهصد و بیست و یک به او اجازه ترک روسیه برای یک سفر به غرب داده شد و او هیچ‌گاه بازنگشت.
 هدف اصلی آلخین گرفتن عنوان قهرمانی جهان از کاپابلانکا بود و چالش اصلی او در این راه جور کردن ده هزار دلار مطابق قوانین لندن برای برگزاری مسابقه بود. او سعی کرد با برگزاری مسابقات نمایشی چشم‌بسته هم‌زمان سهمش را جور کند اما سرانجام یک تاجر آرژانتینی در سال ۱۹۲۷ هزینه مسابقه او را پرداخت کرد. او در مسابقه‌ای که تا قبل از سال ۱۹۸۴ طولانی‌ترین مسابقه قهرمانی جهان لقب داشت با ۶ برد، ۳ باخت و ۲۵ تساوی او را شکست داد. این پیروزی همه دنیا را در بهت فروبرد (ازجمله خود آلخین را) زیرا او قبلاً هیچ‌وقت در برابر کاپابلانکا پیروز نشده بود. مذاکرات برای برگزاری مسابقه برگشت سال‌ها به طول انجامید ولی هیچ‌گاه به وقوع نپیوست و آن دو تبدیل به دو رقیب سرسخت شدند.
 آلخین برای یک دهه دنیای شطرنج بین‌المللی را زیر سلطه خود داشت تا این‌که اعتیادش به الکل به‌وضوح باعث کاهش توانایی‌های او شد. او در سال‌های ۱۹۳۹ و ۱۹۴۳ موفق شد از عنوانش در برابر بوگولیوبوف دفاع کند اما در ۱۹۳۵ عنوانش به ماکس اویوه واگذار کرد. در ۱۹۳۷ او در بازی برگشت عنوانش را دوباره به دست آورد و تا زمان مرگش یعنی ۱۹۴۶ آن‌ها حفظ کرد که البته بزرگ‌ترین دلیلش جنگ جهانی دوم بود که برگزاری مسابقات جهانی شطرنج را کاملاً غیرممکن کرده بود. بعد جنگ جهانی دوم از او به دلیل اتهام وابستگی‌اش به حزب نازی برای شرکت در تورنمنت‌ها دعوت نشد و بعدها مستندات نشان داد که به‌احتمال‌زیاد این اتهامات واقعی بوده است.


 

بابی فیشر
۲۰۰۸ – ۱۹۴۳ آمریکا


 
او هم یکی دیگر از شطرنج‌بازانی است که به عقیده بسیاری بهترین شطرنج‌باز تاریخ بوده است اما بزرگ‌ترین دشمن بابی فیشر خودش بود. در سن ۱۴ سالگی فیشر توانست در ۸ مسابقه قهرمانی شطرنج آمریکا را ازجمله مسابقات فصل ۶۴-۱۹۶۳ را با نتیجه ۱۱ به صفر ببرد که تنها امتیاز کامل در تاریخ این مسابقات به شمار می‌رود. در سن ۱۵ سالگی او جوان‌ترین استاد بزرگ تاریخ و جوان‌ترین نامزد کسب عنوان قهرمانی جهان به شمار می‌رفت. در اوایل دهه ۱۹۷۰ او با بردن بیست مسابقه پیاپی در مسابقات اینترزونال (یکی مراحل مسابقات قهرمانی جهان) همه شطرنج‌بازان هم‌سن خود را در صفحه شطرنج به‌زانو درآورد. در ۱۹۷۲ او مسابقات قهرمانی جهان را از بوریس اسپاسکی (سرسخت‌ترین رقیبش) از اتحاد جماهیر شوروی برد و این در شرایطی رخ داد که بسیاری این مسابقه را ادامه جنگ سرد تلقی می‌کردند. در ۱۹۷۵ فیشر به دلیل اینکه شرایط فیده (فدراسیون جهانی شطرنج که وظیفه برگزاری مسابقات بین‌المللی را بر عهده دارد) را قبول نکرد، نتوانست از عنوانش دفاع کند.
فیشر از مسابقات بین‌المللی شطرنج کنار کشید و بازنشسته شد به‌جز یک‌بار در ۱۹۹۲ که با اسپاسکی در یک قمار پنج میلیون دلاری بازی کرد. این مسابقه در یوگسلاوی سابق برگزار شد به دلیل اینکه یوگسلاوی تحت تحریم آمریکا بود این مسابقه باعث محکومیت فیشر شد. قرار جلب برای او صادر شد و او هیچ‌گاه به ایالات‌متحده بازنگشت. در سال‌های بعد بابی فیشر با دولت کشورش درگیری‌های بیشتری پیدا کرد و در رسانه‌ها به خواندن بیانیه‌های ضدآمریکایی و ضد یهودی پرداخت. بعدازآنکه پاسپورتش سرانجام باطل شد و ۹ ماه در ژاپن که با آمریکا قرارداد استرداد مجرمان را امضا کرده بود نگه‌داشته شد، دولت ایسلند به او شهروندی آن کشور را اهدا کرد و او تا زمان مرگش یعنی ۳ سال بعد در آنجا زندگی کرد.
قبل و بعد از فیشر هیچ شطرنج‌بازی چنین برتری واضحی بر رقبایش نداشت و اگر درخواست‌های مداوم او بر سر شرایط بازی و میزان جایزه در مسابقات جهانی و درنتیجه زمان کوتاه فعالیت حرفه‌ای او نبود، او هم بدون شک می‌توانست یکی از نامزدها برای جایگاه شماره یک ما باشد.


 خوزه کاپابلانکا
۱۹۴۲ – ۱۸۸۸ کوبا

 
خوزه کاپابلانکا از سال ۱۹۲۱ تا ۱۹۲۷ قهرمان جهان بود و غالباً او را یکی از کاندیداها برای عنوان بهترین شطرنج‌باز تاریخ قلمداد می‌کنند. او همچنین استاد بی‌چون‌وچرای شطرنج بلیتز (نوعی از شطرنج سریع که در آن هر بازیکن تنها ۵ دقیقه زمان دارد) بود. او در ۴ سالگی قوانین شطرنج را فراگرفت و در ۱۳ سالگی در یک بازی نزدیک توانست قهرمان کوبا را شکست دهد. در ۱۹۰۶ و در ۱۸ سالگی توانست قهرمان ایالات‌متحده یعنی فرانک مارشال را با نتیجه سنگین ۸ -۱۵ شکست دهد و در ۱۹۱۱ او با پیروزی در تورنمنت فوق‌العاده دشوار سن سباستین با ۶ برد، ۱ باخت و ۷ تساوی جهان شطرنج را بهت‌زده کرد.
او اکنون به‌عنوان مدعی جدی عنوان قهرمانی جهان که در اختیار لاسکر بود، شناخته می‌شد. او لاسکر را به مبارزه طلبید ولی از قبول ۱۷ شرطی که توسط قهرمان جهان برای بازی پیشنهاد شده بود که بسیاری از آن‌ها به نفع لاسکر بود، سر باز زد. سرانجام در سال ۱۹۲۱ آن‌ها روی شروط توافق کردند و کاپابلانکا توانست عنوان قهرمانی جهان را در یک بازی آسان و بدون باخت به دست آورد. او سپس قوانین بازی‌های قهرمانی جهان (معروف به قوانین لندن) به‌صورت رسمی درآورد و همه شطرنج‌بازان برجسته دنیا بر سر آن توافق کردند.
در سال ۱۹۲۲ و در یک نمایش خیره‌کننده موفق شد یک بازی هم‌زمان با ۱۰۳ نفر را با ۱۰۲ برد و یک تساوی پایان برساند. طی سال‌های ۱۹۱۶ تا ۱۹۲۴ او تنها در ۳۲ بازی جدی بازنده شد و توانست در ۶۳ بازی پیاپی به پیروزی برسد و رکوردی بی‌نظیر را از خود به‌جای بگذارد.
دز ۱۹۴۲ الکساندر آلخین سرانجام توانست ده هزار دلار لازم برای مبارزه بر سر عنوان قهرمانی جهان را جور کند. کاپابلانکا از پیروزی خود اطمینان کامل داشت زیرا هیچ‌وقت به آلخین نباخته بود، اما شکست خورد و دیگر هیچ‌وقت نتوانست عنوان قهرمانی‌اش را دوباره به دست آورد. این دو تا سال ۱۹۳۶ در یک تورنمنت باهم شرکت نکردند.
 کاپابلانکا پس از دست دادن عنوانش به امید بازی برگشت با آلخین در تورنمنت‌های زیادی شرکت کرد ولی از روزهای اوجش (که بگفته خودش در سال ۱۹۱۹ بود) فاصله گرفته بود. خطاهای زیادی به بازی‌اش واردشده و به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای کند شده بود. در ۱۹۳۱ از دنیای شطرنج حرفه‌ای کنار کشید ولی سه سال بعد با عزمی راسخ برای به دست آوردن عنوانش بازگشت. گرچه موفقیت‌های خوبی به دست آورد و به همه ثابت کرد که هنوز شطرنج‌بازی در کلاس جهانی است اما هیچ‌وقت نتوانست شانس دیگری برای بازپس‌گیری عنوان قهرمانی‌اش به دست آورد.
 


ویلهلم اشتاینیتس
 ۱۹۰۰- ۱۸۳۶ اتریش


 
ویلهلم اشتاینیتس به مدت ۸ سال حاکم مطلق مسابقات قهرمانی جهان (۱۸۹۴ - ۱۸۸۶) بود که البته بعضی از تاریخ‌نویسان شطرنج او را از سال ۱۸۶۶ و پس از شکست دادن آدولف اندرسون به‌عنوان قهرمان جهان می‌شناسند. اشتاینیتس نه‌تنها به دلیل قهرمانی‌هایش بلکه به دلیل کمک‌های شایان توجهی که به پیشرفت شطرنج مدرن کرده است، کاملاً استحقاق رتبه‌اش در این لیست را دارد.
 در سال ۱۹۷۳ او شیوه جدید بازی پوزیسیونی و علمی را دربازی‌اش به نمایش گذاشت که با شیوه تمام تهاجمی سنتی آن روزگار کاملاً در تضاد بود و به همین دلیل بسیاری شیوه او را بزدلانه تلقی می‌کردند .البته این شیوه در اوایل دهه ۹۰ به‌عنوان شیوه برتر بازی شطرنج شناخته شد و نزد شطرنج‌بازان نسل جدید عمومیت یافت.
اشتاینیتس در اوایل ۲۰ سالگی در سراسر اروپا به شکل حرفه‌ای شطرنج‌بازی می‌کرد و به همین دلیل به مورفی اتریشی (اشاره به پل مورفی) معروف شده بود. در ۱۸۶۶ به لندن نقل‌مکان کرد و تمام شطرنج‌بازان بزرگ را در آنجا مغلوب خود کرد. پیروزی بزرگ او در ۱۸۶۶ به وقوع پیوست که در آن موفق شد آدولف اندرسون که بعد از بازنشستگی پل مورفی بهترین شطرنج‌باز فعال جهان شناخته می‌شد را شکست دهد. اشتاینیتس به مدت سی سال قله دست‌نیافتنی جهان شطرنج به شمار می‌رفت. یک شاهکار بی‌نظیر که ازلحاظ طول زمان هیچ شطرنج‌باز دیگری نتوانست با آن رقابت کند. البته باید این را هم در نظر داشت که در طی سال‌های ۱۸۷۳ تا ۱۸۸۲ او تنها یک مسابقه رسمی در برابر بلکبورن شرکت کرد که در آن با نتیجه ۰-۷ به پیروزی رسید.
او در ۱۸۸۲ به مسابقات رسمی شطرنج بازگشت و در تورنمنتی که به‌عنوان سخت‌ترین تورنمنت